NA DANAŠNJI DAN - NACIONALNA HEROINA: Katarina Ivanović je bila prva akademska slikarka i prva žena akademik u Srbiji (Pročitajte)

 

1876. - 

Srpsko učeno društvo za prvog ženskog člana izabralo slikarku Katarinu Ivanović.

Rezultat ličnih želja i društvenih očekivanja bila je slika "Osvajanje Beograda 1806.", koja je ujedno bila i prva slika istorijske kompozicije koju je u Srba naslikala jedna žena...

Katarina Ivanović bila je jedna od tri slikarke koje su delovale i radile u Srbiji u 19. veku. Katarinu izdavaja i akademsko zvanje i članstvo u preteči Srpske akademije nauka, kao prve žene. Bila je i prva žena koja je u našoj umetničkoj istoriji naslikala istorijsku kompoziciju i portert druge žene. Ova nacionalna heroina bila je žena u jednom muškom svetu, koja je Srbiji ostavila svoja dela i sredstva da brinu o njima.

Slikarka koja je uvek bila korak ispred

Katarina Ivanović rođena je 1811. godine u Vespremu (grad u Mađarskoj) od oca Lazara, trgovca i majke Marije. Skoro ceo život je provela u Sekešfehervaru, gradu čije ime znači Beli zamak sa prestolom, mađarskoj drevnoj kraljevskoj prestonici. Među srpskim življem u Ugarskoj, ovaj grad je bio poznat pod imenom Stolni Beograd.

Kažu da Katarina Ivanović nije dobro govorila srpski jezik. Međutim, to je nije sputavalo da bude veliki patriota, dobrotvor i rodoljub. Odrasla je u maloj srpskoj zajednici u Stonom Beogradu, gde pokazuje izuzetan talenat ka likovnoj umetnosti. Podržana od roditelja a zahvaljujući pokroviteljstvu trgovca Đorđa Stankovića, a zatim poznate mecene grofice Čaki, počinje njeno likovno školovanje.

Studirala je najpre u Budimpešti, da bi se potom, 1835. godine, upisala na tek otvoreno žensko odeljenje Bečke umetničke akademije. Nakon petogodišnjih studija, u želji da talenat usavršava praktičnim znanjima, obilazi Holandiju, Italiju, boravi u Parizu. Slikarski opus Katarine Ivanović nije obiman, ali ga karakteriše specifičan izraz njenog "kista" iskazan kroz portrete, slike svakodnevnice, istorijske kompozicije, mrtvu prirodu.

Devojka sa slike

Na scenu srpske istorije, Katarina je ušla na velika vrata sa svojih dvadeset pet godina. O njoj u superlativu piše prestonička štampa, posebno se osvrćući na autoportret naslikan 1835. godine u Beču. Autoportet je svoju premijeru doživeo godinu dana kasnije, kada je izložen na bečkoj Akademiji gde se odmah izdvojio.

Autoportret prikazuje mladu, moderno obučenu ženu sa moderno nameštenom frizurom za to vreme, koja je samosvesna i koja pored toga što sebe predstavlja planeti, samouvereno gleda u posmatrača. Ovim autoportretom, istoričari smatraju da je Katarina iskazala svest o sebi kao umetnici, ali i pokazala neku novu Srbiju, daleku od orijentalnog uticaja pod kojim je bila vekovima. U gradu na "lepom plavom Dunavu", Katarina se družila sa Srbima okupljenim oko Vuka Karadžića, pa i uticaj "bečkih" Srba, njihov nacionalni zarazni naboj treba razumeti kao nastojanje i kulturnog približavanja Evropi. To je bio povod da Katarinu Srbi u Austriji i Ugarskoj proglase i nacionalnom heroinom, iako sam portret nema nikakvih nacionalnih obeležja.

Pored čuvenog autoporteta, tokom studija u Beču, naslikala je "Srpskog Omira" (Homera) - slepog starca guslara koga slušaju dva Srbina i jedna Srpkinja.

Nacionalna heroina 

Proglašavanje Katarine srpskom nacionalnom heroinom, u mnogome će usloviti njen dalji život.  Svesna očekivanja sunarodnika da narod proslavi svojim "kistom", okreće se stvaranju istorijskih kompozicija. Pošto do tada stečeno znanje nije bilo dovoljno kako bi upešno ostvarila delo koje je srpskom etnosu bilo važno na više nivoa, odlazi na specijalizaciju u Minhen gde ostaje skoro dve godine.

Rezultat ličnih želja i društvenih očekivanja bila je slika "Osvajanje Beograda 1806.", koja je ujedno bila i prva slika istorijske kompozicije koju je u Srba naslikala jedna žena. U centru slike, koja predstavlja scenu iz haotičnog oslobođenja prestonice, nalazi se Uzun Mirko Apostolović, zapovednik vojni u Prvom i Drugom srpskom ustanku, jedan od oslobodilaca Beograda, koji je sa svojom četom kroz Sava-kapiju ušetao u Beograd Turcima iza leđa. Oko Uzun Mirka naslikan je veliki broj likova, što branilaca, što Turaka. Među njima se izdvaja lik žene koja poteže oružje, što je najverovatnije i prvi prikaz žene borca u srpskom slikarstvu. Prva verzija slike nije sačuvana, ali je Ivanovićeva 20 godina kasnije naslikala još jednu verziju. Zanimljivo je da je ovo jedina slika u njenom likovnom opisu koja predstavlja prikaz istorijske scene.

Katarina Ivanović i Sima Milutinović Sarajlija

Na poziv Beograda, 1846. godine dolazi u Srbiju, gde ostaje godinu dana, boraveći kod Sime Milutinovića Sarajlije, pesnika i učitelja Petra II Petrovića Njegoša. Sima je bio pretpostavljani Ivanu Gunduliću, a i slavni Gete o njemu je pohvalno pisao. Oduševljen njenom lepotom i intelektom, Sarajlija još 1837. godine Katarini Ivanović kao "čestitoj i nadobičnoj ljubiteljki krasnoga znanja"posvećuje spev "Trojesestarstvo" . Stihovi speva opisuju Sarajlijinu naklonost prema talentovanoj devojci: